Gian lận kế toán trong vụ phá sản của Lehman Brothers (Phần 2)

Hơn một năm sau sự kiện phá sản của một trong năm ngân hàng đầu tư lớn nhất phố Wall, Lehman Brothers, bản báo cáo gồm 9 phần với hơn 2.200 trang về điều tra chi tiết về nguyên nhân sụp đổ của ngân hàng ngày đã được ban hành, ngày 11/03/2010. Báo cáo được lập bởi Anton R, Valukas, Chủ tịch của Công ty luật Jenner & Block, đồng thời là Thanh tra do toà án chỉ định, được tờ The Economist đánh giá là xác thực, rõ ràng và gây tác động lớn.

Lehman được lợi gì?

Theo báo cáo điều tra, từ thời điểm giữa năm 2007 đến quí I năm 2008, Lehman đã tăng cường sử dụng giao dịch Repo 105 trên hệ thống toàn cầu. Có thời điểm giá trị tài sản mà Lehman đã “hô biến” khỏi bảng cân đối kế toán nhằm giảm hệ số nợ lên đến gần 50 tỷ USD.

Số liệu 1: Số liệu sử dụng và tác động của Repo 105 của Lehman Brothers

Thời gian	Repo 105 (tỷ USD)	Hệ số đòn bẩy tài chính thuần
		Sử dụng Repo 105	Không sử dụng Repo 105	Chênh lệch
Q4/2007	38,6	16,1	17,8	1,7
Q1/2008	49,1	15,4	17,3	1,9
Q2/2008	50,38	12,1	13,9	1,8

(Nguồn: Báo cáo điều tra của Valukas)

Đây chính là giai đoạn thị trường tài chính phố Wall tăng cường mối quan ngại về tình trạng áp dụng thái quá đòn bẩy tài chính của các ngân hàng đầu tư. Các ngân hàng lớn, bao gồm cả Lehman Brothers, đang đứng trước sức ép phải giảm bớt quy mô tài sản. Tuy nhiên, một thực tế lúc đó tài sản do Lehman nắm giữ đang dần mất tính thanh khoản do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng cho vay mua nhà dưới chuẩn. Do đó, Repo 105 có thể là một cứu cánh cho lãnh đạo của Lehman khi việc bán bớt tài sản là rất khó khăn.

Ngoài ra, theo báo cáo điều tra, một trong những nguyên nhân chính Lehman sử dụng Repo 105 để giảm hệ số nợ là nhắm tới phương pháp đánh giá của Hãng đánh giá định mức tín nhiệm S&P nhằm duy trì hệ số tín nhiệm. Lehman cho rằng phương pháp của S&P tập trung vào đánh giá ảnh hưởng của hệ số nợ của các ngân hàng.

Trách nhiệm của kiểm toán viên

Báo cáo cũng dành một phần để đề cập tới trách nhiệm của kiểm toán viên của Lehman lúc đó là Công ty kiểm toán Ernst & Young (E&Y) tại Mỹ. Báo cáo mô tả các thủ tục kiểm toán của E&Y là “cẩu thả” và các kiểm toán viên của E&Y đã rất “sơ suất” khi thực hiện kiểm toán.

Theo báo cáo, giám đốc của E&Y lãnh đạo cuộc kiểm toán tại Lehman, William Schlich đã cho biết E&Y đã biết và thảo luận nhiều lần chính sách kế toán của Lehman đối với Repo 105 và đã đồng thuận với chính sách kế toán này.

Tờ DailyMail của Anh cho rằng E&Y đã thiếu sự cẩn trọng trong xét đoán nghề nghiệp. Tờ báo cũng cho rằng cho dù báo cáo của Valukas không có cáo buộc nghiêm trọng nào, E&Y có thể phải chịu các hình phạt nhất định. Scandal này có thể ảnh hưởng tới uy tín toàn cầu của E&Y.

Kết luận

Thủ thuật của Lehman được chính các cựu nhân viên của họ gọi với các mỹ từ như “Xảo thuật kế toán” hay “một cách lười nhác để làm đẹp bảng cân đối kế toán”. Một phản hồi của độc giả của tờ The Economist còn châm biếm “hỡi các kế toán, hãy tập trung vào các phép tính và dành sự sáng tạo cho Apple!”.

Sự kiện gian lận kế toán với giao dịch Repo 105 của Lehman gợi cho chúng ta nhớ lại một bài viết liên quan đến lợi nhuận ngân hàng năm 2008 được đăng trên vneconomy. Trong bài viết cũng chỉ ra dạng giao dịch tương tự mà các ngân hàng Việt Nam áp dụng đối với trái phiếu tại thời điểm kết thúc năm tài chính 2008.

Phan Lê Thành Long, MBA, CPA, CMA

Phó Tổng Giám đốc

Công ty TNHH Kiểm toán Quốc gia Việt Nam

Xem phần 1 ở đây.

Tài liệu tham khảo:

Báo cáo Đánh giá của Valukas

DailyMail (2010), Will Lehman Brothers and Repo 105 allegations bring down Ernst & Young?

The Economist (2010, Oh, Brother – Shinning a harsh light on Lehman’s bankrupcy)

(Theo Kiemtoan.com.vn)